Lưu ý sử dụng thuốc khi mang thai

PGS. TS. dược sĩ Nguyễn Hữu Đức , ĐH Y dược TP HCM , cho biết thuốc được sử dụng trong thời kỳ lúa ra đòng thai nghén có khả năng gây hiệu quả xấu đến bất kể giai đoạn phát triển nào của thai kỳ , đặc biệt là ba tháng đầu.

Theo dược sĩ Đức , thời kì từ khi thụ thai đến khi đứa trẻ được sinh ra làm gọi là thời kỳ lúa ra đòng bào thai , chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn phát triển phôi thai gồm 3 tháng đầu của kỳ thai , dành cho sự tượng hình và biệt hóa các bộ phận của bào thai , bào thai chưa có hình dạng đầy đủ. Do đó , trong giai đoạn này nếu dùng thuốc có hiệu quả cản ngăn sự tượng hình và biệt hóa , như một số thuốc an thần , một số thuốc kháng sinh , thuốc kích thích tố , thuốc chống ung thư... Có khả năng gây ra quái thai , dị tật bẩm sinh.

Dị tật bẩm sinh có khả năng xảy ra ở bất kể bộ phận nào gan , huyết mạch , đầu , mặt , bộ phận tiết niệu , sinh dục , tiêu hóa , xương , cơ , các chi... Trước đây đã có hàng ngàn phu nu châu Âu sinh ra quái thai cụt chi do đã uống thuốc an thần Thalidomid trong 3 tháng đầu của thai kỳ.

Từ tháng thứ tư trở đi , giai đoạn phát triển nhau thai , bào thai đã tượng hình và chỉ còn việc phát triển , tăng trưởng thì một số thuốc có khả năng có tác động đến một điều gì đó xấu đến các cơ quan sau này của trẻ do có độc tính đối với các mô đang phát triển của bào thai. Ví dụ kháng sinh Tetracylin có tác động đến một điều gì đó xấu đến mô xương và răng , thuốc kháng sinh thuộc họ aminosid như Streptomycin gây độc tính với cơ quan thính giác và thận. Ngay trước khi giở dạ đẻ , một số thuốc vẫn có khả năng tác động đến thai nhi , như Morphin , Reserpin...

Dược sĩ Đức nhấn mạnh , trước đây người ta tin rằng nhau thai là hàng rào canh gác thai nhi nhưng nay quan niệm đó không còn nữa. Hưng thịnh thuốc có khả năng qua nhau thai dễ dàng , theo cơ chế khuếch tán bị động để tác động đến thai nhi. Chỉ có một số ít thuốc tải chủ động qua lớp màng của nhau thai.

Tốt nhất là không nên dùng thuốc đối với phụ nữ có mang. Tuy nhiên vẫn có trường hợp phải dùng thuốc , nếu không dùng chữa bệnh cho thai phụ thì sẽ gian truân cho thai nhi. Đó là trường hợp thai phụ bị các bệnh như tăng áp huyết , hen suyễn , đái tháo đường , động kinh , một số bệnh nhiễm khuẩn. Trường hợp này bắt dùng thuốc chữa bệnh , nếu không dùng có khả năng có tác động đến một điều gì đó đến mẹ và thai nhi , thậm chí gây ra quái thai.

Nếu có khả năng , hoàn toàn tránh dùng mọi thuốc trong 3 tháng đầu của thai kỳ. Một số bác sĩ khuyến cáo , phụ nữ còn trong tuổi hoạt động sinh dục , có khả năng thụ thai thì trong nửa cuối của chu kì kinh nguyệt , tức là lúc rụng trứng cho đến khi có kinh cần tránh dùng mọi thứ thuốc. Do có nhiều thứ thuốc có tính tích lũy , đào thải rất chậm ra khỏi thân hình , khi uống lúc chưa thụ thai nhưng đến khi thụ thai thì thuốc còn giữ lại trong thân hình người mẹ gây có tác động đến một điều gì đó xấu cho thai.

Nếu cần thiết phải dùng thuốc chữa bệnh , đặc biệt có những bệnh như thể hiện ở trên cần dùng thuốc để chữa trị kịp thời thì tốt nhất là đến khám ở bác sĩ để chỉ định thuốc. Khi đó bác sĩ sẽ cân nhắc thật kỹ giữa lợi ích sức khỏe của bà mẹ và mức có tác động đến một điều gì đó đến bào thai để chọn thuốc hiện diện trên thị trường nhiều năm được xác nhận là không có các mối nguy hiểm hoặc rủi ro đối với thai phụ và cho dùng liều thấp nhất có hiệu lực. 

Nếu đã có mang mà không biết , lỡ dùng một số loại gian truân thì trong thời kì có mang , cần khám thai định kỳ để được bác sĩ chuyên khoa theo dõi kỹ.

- Thuốc giảm đau gây nghiện: dextropropropoxyphen.

- Thuốc chống đau nửa đầu: erotamin.

- Thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương: barbiturat , benzodiazephin , rượu.

- Thuốc giảm đau chống viêm: aspirin , indomethacin , aproxen...

- Thuốc kháng sinh: các aminoglycosid , cloramphenicol , dapson , rifampicin , quinolon , tetracilin , Co-Trimoxazol...

- Thuốc hạ huyết áp: reserpin , nifedifin , các chẹn Beta , Acei.

- Thuốc lợi tiểu: các Thiazid.

- Thuốc da liễu: Isotretinoinm , vitamin A liều cao , vitamin K liều cao...

- Một số thuốc có khả năng gây quái thai: thuốc ức chế men chuyển , androgen ( danazol ) , chống động kinh ( carbamazepin , phenytoin , acid valproic ) , thuốc trị ung thư ( antineoplastics: cyclophosphamid , methotrexat ) , isotretinoin diethystillbestrol , idod , lithi , thalidomid , warfarin...

Lê Phương.